ਹਰ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਸੀਂ ਕੀ ਕਰਦੇ ਹਾਂ?
ਕੁਝ ਦਿਨ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।
ਕੁਝ ਬਿਆਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਜਾਂਚ ਕਮੇਟੀ ਬਣਦੀ ਹੈ।
ਕੁਝ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਫਿਰ ਸਭ ਕੁਝ ਹੌਲ਼ੀ-ਹੌਲ਼ੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਚੱਲਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।
ਪਰ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਚੱਲਦਾ।
ਇੱਕ ਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।
ਇੱਕ ਪਿਤਾ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ।
ਅਤੇ ਇੱਕ ਕੈਂਪਸ ਤੋਂ ਇੱਕ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਹੀ ਸਾਡੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਤ੍ਰਾਸਦੀ ਹੈ।
ਅਸੀਂ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਦੇ ਹਾਂ।
ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਉਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੁੱਛਦੇ?
ਅਸੀਂ ਜਾਂਚ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।
ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੁਣਦੇ?
ਅਸੀਂ ਕਾਊਂਸਲਰ ਲੱਭਦੇ ਹਾਂ।
ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਅਜਿਹਾ ਮਾਹੌਲ ਬਣਾਉਂਦੇ ਜਿੱਥੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਡਰੇ ਹੀ ਨਾ?
2.43 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਵਿੱਚ 9 ਫ਼ੀਸਦੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। 34 ਫ਼ੀਸਦੀ ਆਪਣੇ ਹੀ ਕੈਂਪਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਾਹਰਲਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਅੰਕੜੇ ਕਾਗਜ਼ ’ਤੇ ਲਿਖੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀਆਂ ਹਨ।
ਕਿਸੇ ਦੇ ਘਰ ਦੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਹਨ। ਕਿਸੇ ਦਾ ਕਰਜ਼ਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਦਾ ਇਕੱਲਾਪਣ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਦੀ ਅਸਫਲਤਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਦਾ ਅੰਦਰਲਾ ਦਰਦ ਹੈ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਉਹ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੱਸ ਨਹੀਂ ਸਕਿਆ।
ਆਈ.ਆਈ.ਟੀ. ਵਰਗੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਾਈ ਦਾ ਦਬਾਅ ਹੈ। ਕਾਮਯਾਬੀ ਦੀ ਦੌੜ ਹੈ। ਹਰ ਪਾਸੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਹੈ। ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੈਂਪਸਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਵੀ ਥਾਂ ਹੈ?
ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੇ ਅੰਕ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਹਨ।
ਉਸ ਦੀ ਚੁੱਪ ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਕਿੰਨੇ ਹਨ?
ਕਾਊਂਸਲਰ ਹੋਣਾ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ।
ਭਰੋਸਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸਿਖਲਾਈ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਸੰਕਟ ਵੇਲੇ ਤੁਰੰਤ ਸਹਾਇਤਾ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ, ਇਹ ਯਕੀਨ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮਦਦ ਮੰਗਣਾ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨਹੀਂ।
ਸਿੱਖਿਆ ਅਦਾਰਾ ਉਹ ਨਹੀਂ ਜਿੱਥੇ ਸਿਰਫ਼ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਥਾਂ ਹੋਵੇ।
ਉਹ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਹਾਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵੀ ਸੰਭਾਲਿਆ ਜਾਵੇ।
ਜਿੱਥੇ ਅਸਫਲਤਾ ਅੰਤ ਨਾ ਹੋਵੇ।
ਜਿੱਥੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਬਹਾਨਾ ਨਾ ਸਮਝਿਆ ਜਾਵੇ।
ਜਿੱਥੇ ਮਾਨਸਿਕ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਨੂੰ ਦਾਗ਼ ਨਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ।
ਕਿਉਂਕਿ ਸਿੱਖਿਆ ਦਾ ਮਕਸਦ ਸਿਰਫ਼ ਡਿਗਰੀ ਦੇਣਾ ਨਹੀਂ।
ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣਾ ਵੀ ਹੈ।
ਹਰ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਕਿ ਉਹ ਕਿਉਂ ਹਾਰ ਗਿਆ।
ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਪੁੱਛਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਵਾਲਾ ਕਿੱਥੇ ਸੀ?
ਅਤੇ ਜੇ ਇਸ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਨਹੀਂ, ਤਾਂ ਸਮੱਸਿਆ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਦੀ ਨਹੀਂ।
ਸਮੱਸਿਆ ਉਸ ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਕਾਮਯਾਬੀ ਤਾਂ ਸਿਖਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਟੁੱਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਭਾਲਣਾ ਨਹੀਂ।
ਹਰ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰ ਟੁੱਟਦਾ ਹੈ।
ਪਰ ਹਰ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਵਾਲ ਵੀ ਦੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ-
ਅਗਲੀ ਖ਼ੁਦਕੁਸ਼ੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਸੀਂ ਕੀ ਬਦਲਿਆ?
